DEMOKRATSKA KONTROLA SIGURNOSNE POLITIKE I ORUZANIH SNAGA BIH
Prof.dr. Omer Ibrahimagic

 


Neophodno je sto hitnije uskladjivanje ustava entiteta sa Ustavom BiH da bi se smanjile tenzije izmedju entiteta i drzave i drzava preuzela svoje obaveze u pogledu sigurnosne i odbranebene politike.
Radi postizanja vece sigurnosti gradjana materiju koja se odnosi na slobodu kretanja lica, roba, usluga i kapitala (clan I.4.) treba regulirati drzavnim zakonima radi jednakog pravnog polozaja gradjana i pravnih lica - u suprotnom okrnjuje se drzavni suverenitet zemlje koji moze dovesti do narusavanja njenog teritorijalnog integriteta zbog prisutnih separatnih snaga i tendencija.
Neophodna je neposredna i promptna primjena Evropske konvencije za zastitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i njenih protokola u sudovima i upravi.
Neutralna grupa eksperata iz oblasti medjunarodnog i ustavnog prava treba da uradi projekat analize 15 medjunarodnih konvencija navedenih u Aneksu I na Ustav BiH, kojim ce se organima BiH predloziti na usvajanje set zakona kojim se ove konvencije ugradjuju u domace zakonodavstvo, kao i prijedlog novih drzavnih institucija, neophodnih za ostvarivanje tih konvencija.
Neophodno je konstituiranje Vrhovnog suda BiH koji ce svojim presudama osigurati jednakost u tretmanu gradjana u sistemu pravosudja u BiH, neovisno od njihove rasne, vjerske, nacionalne i entitetske pripadnosti.
U tom smislu je neophodno osigurati demokratske parlamentarne mehanizme kontrole izvrsne vlasti.
Za pospjesivanje sigurnosne klime u drzavi neophodno je materiju sadrzanu u aneksima 6,7 i 8 regulirati drzavnim, a ne entitetskim zakonima, jer su to nadleznosti drzave (clan 3.5.). Takodjer povratak izbjeglih i raseljenih lica na svoja imanja garantira i clan II.5. Ustava BiH, prema tome i to je materija iz nadleznosti drzave, kao i katalog prava u clanu II.3. Ustava BiH, sto daje osnovu i za donosenje krivicnog zakona Bosne i Hercegovine.
Imovinske zakone treba donijeti na nivou drzave, da bi se ostvario jednak polozaj gradjana pred institucijama sistema.
Zakon o amnestiji treba donijeti na nivou drzave pod jednakim uslovima, radi osiguranja licne sigurnosti gradjana, koji su ucestvovali u raznim vojskama a nisu pocinili ratne zlocine, kojom ce se ohrabriti povratak ljudi svojim ognjistima, a ohrabrit ce se i sloboda kretanja, zaposljavanja i nastanjivanja na cijelom teritoriju drzave.
Na izborima 1999 i 2000-te godine treba izbaciti famozni P-2 obrazac iz izbornih pravila, a u novi izborni zakon uvesti princip: da izbjegla i raseljena lica glasaju za kandidate u svome mjestu boravka iz 1991 gdje imaju svoje imanje i pravo na stan, a izuzetke od pravila primijeniti veoma restriktivno.
Ustavna osnova za drzavno reguliranje i institucionaliziranje sigurnosne politike i demokratske parlamentarne kontrole jesu odredbe kojim se u nadleznost BiH stavlja ocuvanje suvereniteta, teritorijalnog integriteta, politicke nezavisnosti i medjunarodnog subjetiviteta Bosne i Hercegovine kao drzave (clan III.5.)
Bosni i Hercegovini su potrebni izvorni prihodi da bi bila neovisna od volje entiteta u pogledu izvrsavanja nejnih medjunarodnih obaveza i finansiranja vlastitog budzeta. Ustavni osnov za to je clan VIII.3. i neophodno je donijeti odgovarajuci zakon.
Iz citiranih odredaba clana III.5. proizlazi da je nadleznost drzave, a ne entiteta obavjestajno-sigurnosna djelatnost koja mora biti pod kontrolom Predsjednistva i Parlamentarne skupstine. Predsjednistvo treba da usvoji doktrinu te sluzbe, a Parlament zakon o njenom uspostavljanju.
Clanovi II i III.1. i 5. Ustava BiH daju pravnu osnovu da se konstituira drzavna policija BiH za zastitu ambasada, drzavnih ustanova, kontrole granicnih prelaza, medjunarodnih cesta kroz BiH, suzbijanje terorizma, trgovine drogom, drzavnog, medjunarodnog i medjuentitetskog kriminala.
Ustavni osnov za reguliranje i institucionaliziranje drzavne odbranbene politike i demokratske parlamentarne kontrole jesu clan I, clan III.5. i clan V.5. Ustava Bosne i Hercegovine. U nadleznosti drzave je ocuvanje suvereniteta, teritorijalnog integriteta, politicke nezavisnosti i medjunarodnog subjektiviteta Bosne i Hercegovine.
U clanu V.5. govori se o oruzanim snagama u BiH, a ne samo o oruzanim snagama entiteta. Moguce je dakle, pored oruzanih snaga entiteta u kojima ce se regrutirati vojnici za obuku, obrazovati i oruzane snage u BiH sa posebnom ili specijalnom namjenom u koje ce uci profesionalci na osnovi ugovora. Ove snage su potrebne za izvrsavanje obaveza koje BiH kao drzava ima prema medjunarodnoj zajednici, ali i za ocuvanje svoga teritorijalnog integriteta, pored entitetskih oruzanih snaga. Za funkcioniranje takvih oruzanih snaga potrebna je jedinstvena vojna doktrina oslonjena na doktrinu NATO saveza i Partnerstva za mir, kao i zajednicka vojna komanda. Civilno upravljanje vojskom vrsilo bi Predsjednistvo, Stalni komitat bi koordinirao aktivnosti u pripremi odluka, a Parlamentarna skupstina preko svoga Odbora za oruzane snage vrsila bi demokratsku kontrolu.
Bit ce neophodno donijeti poseban zakon o oruzanim snagama u Bosni i Hercegovini, njihovoj organizaciji, komandovanju i ovlascenjima Predsjednistva, Vijeca ministara, Stalnog komiteta i Parlamentarne skupstine BiH.
Da Parlamentarna skupstina BiH donese jedinstvenu strategiju odbrane Bosne i Hercegovine u skladu sa clanom III.5. Ustava Bosne i Hercegovine.*

 

* Referat podnesen na Seminaru o demokratskoj kontroli sigurnosne politike i oruzanih snaga, odrzanom 29-31. januara 1999. u Sarajevu, u organizaciji OSCE i Ministarstva vanjskih poslova Bosne i Hercegovine.